cario19 - Ένστικτα ψαριώνΟ αγώνας για την ύπαρξη, που εκφράζεται με την επιθετικότητα και την άμυνα, καθόρισε, στον υποβρύχιο κόσμο που είναι γεμάτος κινδύνους, τα φυσικά ένστικτα να είναι εξαιρετικά οξυμένα, τελειοποιημένα και μερικές φορές εξαγριωμένα στα ζώα που τον κατοικούν.
Το ψάρι ζει συνεχώς σε επαγρύπνηση, για να επιτεθεί και να αμυνθεί. Τα πιο ισχυρά ψάρια, τα πιο τυχερά είδη, τα σαρκοφάγα, εναλλάσσουν την ανάγκη τής επίθεσης με μια συμπεριφορά επιφυλακτικότητας και άμυνας.Σε άλλα είδη, που είναι συνεχώς αναγκασμένα να διαφεύγουν κι έχουν προοριστεί να είναι θύματα, το αμυντικό ένστικτο κυριαρχεί κι είναι πια μέρος τής φύσης αυτών των ειδών.
Το αμυντικό ένστικτο είναι, ακόμα και στα επιθετικά ψάρια, πάντα σ’ επιφυλακή ή τουλάχιστον αυτό ισχύει για την πλειοψηφία των ειδών αυτών. Μόνο μερικοί καρχαρίες δεν εγκαταλείπουν την αιμοβόρα επιθυμία να πληγώνουν, να δαγκώνουν, να σκοτώνουν, ακόμα κι αν είναι οι ίδιοι σε κίνδυνο η ακόμα κι όταν απειλούνται κι έχουν πληγωθεί.
Το ίδιο συμβαίνει για τα μεγάλα μπαρακούντα και για μερικά ψάρια των τροπικών γλυκών νερών, που είναι ικανά να επιτεθούν σ’ έναν εχθρό πιο ισχυρό και άγριο ή να αντισταθούν στην καταδίωξη του.
Στα δικά μας σχετικά ζεστά νερά, η πρώτη θέση ανάμεσα στα επιθετικά ψάρια ανήκει αναμφίβολα στον λούτσο ή σφύραινα..
cario20 - Ένστικτα ψαριώνΑκόμα κι αυτό το άγριο ψάρι όμως, όταν επιτίθεται, δεν σταματά να είναι σε επιφυλακή και επαγρύπνηση, έτοιμο να το σκάσει μέσα στις σκούρες κηλίδες από φύκια, όταν εμφανιστεί κάποιος κίνδυνος.
Το επιθετικό ένστικτο είναι παρόν σ’ όλα τα σαρκοβόρα, μερικά απ’ τα οποία επιτίθενται από ανάγκη για να τραφούν, άλλα από αντίδραση κι άλλα από μίμηση. Οι περκοπέστροφες επιτίθενται στα θύματα τους για να τραφούν και δύσκολα επιτίθενται όταν είναι χορτάτες. Οι πέστροφες κι οι τούρνες, αντίθετα, επιδεικνύουν την επιθετικότητα τους, ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση. Δεν είναι λίγες οι φορές που καθαρίζοντας την κοιλιά μιας πέστροφας ή μιας τούρνας, που πιάσαμε με ορμιά, ανακαλύπτουμε πως προηγουμένως είχαν κάνει ένα χορταστικό γεύμα.
Εννοείται, πως όταν είναι χορτάτα αυτά τα ψάρια, σπάνια καταδιώκουν το θήραμα ή το δόλωμα. Συνήθως επιτίθενται με μια ορμητική κίνηση κι αν αποτύχουν σταματούν αφήνοντας το θήραμα να φύγει. Εντούτοις, είναι δύσκολο στην τούρνα να ξεχωρίσουμε τις αιτίες της επιθετικότητας από πείνα ή  από θυμό, γιατί η τακτική της επίθεσης της δεν διαφέρει στο ελάχιστο είτε στη μια είτε στην άλλη περίπτωση.
Η πέστροφα, αντίθετα, καταδιώκει το θήραμα μονάχα αν έχει όρεξη και σ’ αυτή την περίπτωση, η καταδίωξη είναι διαρκείας, ορατότατη στα ρηχά νερά. Αν αποτύχει μ’ ένα θήραμα, η πέστροφα ακολουθεί άλλο, κι ούτω καθεξής, μέχρι να καταφέρει να πιάσει το θύμα της.
Αν και πολλά ψάρια δεν έχουν όπλα, εμφανίζονται επίφοβα, προπάντων εξαιτίας ξιφών και αγκαθιών. Αλλά τα περισσότερα δεν τα χρησιμοποιούν για να επιτεθούν αλλά για να αμυνθούν. Ο ξιφίας, δεν καρφώνει τα θύματα του αλλά απλώς τα καταδιώκει και τα πιάνει με τα δόντια, όπως κάνει οποιοδήποτε σαρκοφάγο που δεν έχει αυτή τη μυτερή απόφυση.
Αρκετά πιο ανεπτυγμένα είναι, στην πλειοψηφία των ψαριών, τα αμυντικά ένστικτα. Ανάμεσα τους, αν και δεν υπάρχει ένα πραγματικά αμυντικού χαρακτήρα ένστικτο, είναι το ένστικτο προσανατολισμού που οδηγεί ορισμένα είδη να πάρουν χωρίς δισταγμό μια  λάθος πορεία, με το σκοπό να φτάσουν σε περιοχές κατάλληλες για την αναπαραγωγή.
Είναι ακόμα συζητήσιμο το ότι το ένστικτο συγκέντρωσης, γνωστό σε ορισμένα είδη που ζουν σε μεγάλες ομάδες (ρέγκες, μπακαλιάροι κ.λπ), καθορίζεται απ’ την εμπειρία τής μεγαλύτερης δύναμης, όταν ζουν σε μεγαλύτερο αριθμό. Το ότι οι ρέγκες συγκεντρώνονται σε πολυάριθμες ομάδες με σκοπό την άμυνα, είναι μια γνώμη που ισχύει, όσο αυτή που υποστηρίζει πως η συγκέντρωση καθορίζεται από άλλες ανάγκες και χαρακτηριστικά του είδους, όπως λόγου χάρη η αναπαραγωγή.
rofos1 300x288 - Ένστικτα ψαριώνΕίναι βέβαια σωστό ότι: τα ψάρια που συγκεντρώνονται σε μεγάλες ομάδες, όταν μεταξύ τους εισχωρεί ένα κυνηγετικό ψάρι, διαφεύγοντας προς κάθε κατεύθυνση συγχέουν τον εχθρό, αλλά είναι αλήθεια και το γεγονός ότι αυτά τα ψάρια δεν μπορούν να ζήσουν παρά σε αποικία και αισθάνονται την ανάγκη, για άγνωστους λόγους, να συγκεντρωθούν πάλι όταν απομακρυνθεί ο κίνδυνος.
Πρέπει να θεωρήσουμε επίσης σαν αληθινή και μια άλλη υπόθεση, δηλαδή πως ένα είδος ενστίκτου άμυνας μπορεί να καθορίσει την συγκέντρωση σε μεγάλη ομάδα ψαριών του ίδιου είδους».

Το πραγματικό ένστικτο άμυνας είναι το ένστικτο συντήρησης, που εκδηλώνεται με τη διαφυγή, με τις απόπειρες κρυψίματος, με την ανόρθωση των αγκαθιών και άλλων συγκεκριμένων μέσων άμυνας, συχνά με την εξέγερση.
Τα ψάρια, όπως τα άλλα ζώα, επιδέχονται την απόκτηση εμπειρίας. Στις περιοχές όπου το ψάρεμα έχει από καιρό απαγορευτεί είναι εύκολο να πιαστούν ψάρια, άπειρα σε κάθε πολιορκία της πετονιάς. Αλλά, με την πάροδο του χρόνου, παρόλο που ο θαλάσσιος πληθυσμός της περιοχής δεν πρέπει καθόλου να θεωρηθεί σπάνιος πια, οι συλλήψεις γίνονται πιο σπάνιες και πιο δύσκολες.
Το ψάρι γίνεται δύσπιστο και δεν τσιμπά πια αυθόρμητα, όπως γινόταν στην αρχή, κι είναι εξαιρετικά δύσκολο να πιαστούν ψάρια που κατάφεραν να ξεφύγουν, αφού πιάστηκαν έστω και για λίγο στο αγκίστρι.
Η ίδια εμπειρία εκδηλώνεται και για ό,τι αφορά τα αρπακτικά ψάρια. Στην επιφάνεια της ήρεμης θάλασσας, γύρω απ’ τη βάρκα σας, βλέπετε να εμφανίζονται εκατοντάδες μικρές γόπες. Ρίχνετε ένα βαρύ αντικείμενο στο νερό: αμέσως, με ένα πήδημα απότομο, τα μικρά ψάρια ρίχνονται με το κεφάλι προς τα κάτω προς το βυθό, έχοντας προφανώς περάσει το θόρυβο του αντικειμένου για το πήδημα στην επιφάνεια ενός αρπακτικού.
Αμυντικά όπλα, τα ψάρια έχουν στη διάθεση τους αρκετά. Τα αγκάθια που φυτρώνουν στο ρυχιαίο πτερύγιο, στα θωρακικά πτερύγια και τα βραγχιακά επικαλύμματα είναι αρκετά, αν κι όχι πάντα αποτελεσματικά όπλα άμυνας, που ανασηκώνονται τη στιγμή του κινδύνου.
skauari 300x243 - Ένστικτα ψαριώνΗ δυνατότητα που έχουν μερικά ψάρια να παράγουν ηλεκτρικές εκκενώσεις, ακόμα και μεγάλης ισχύος, αποτελεί μια αποτελεσματική άμυνα, εκτός από όπλο επίθεσης, ενάντια σε άλλα ψάρια που προορίζονται με τη σειρά τους να γίνουν θύμα.
Αλλά το πιο αποτελεσματικό όπλο, ιδιαίτερα για τα ψάρια τού βυθού, είναι η ικανότητα τους να μιμούνται το περιβάλλον γύρω. Παραμένοντας ακίνητο το ψάρι εξαπατά πολλές φορές τον εχθρό, που εξερευνά τον γύρω χώρο ψάχνοντας το.
Συχνά, οι φυσικές αντιδράσεις που καθορίζονται από ορισμένες καταστάσεις του περιβάλλοντος, συγχέονται με τις ενστικτώδεις εκδηλώσεις.
Ο σολομός που ανεβαίνει τα ρεύματα για να βρει την κατάλληλη τοποθεσία για την εναπόθεση των αυγών, ωθείται στο κουραστικό ταξίδι από την ανάγκη να βρει πιο οξυγονωμένα νερά (βραγχιοτροπισμός).
Οι ρέγκες κι οι μπακαλιάροι, που όπως είδαμε, μετακινούνται σε διαφορετικές περιοχές ή ανεβαίνουν στην επιφάνεια σε ορισμένες περιόδους του χρόνου, κάνουν αυτή τη μετανάστευση για να βρουν νερά περισσότερο ή λιγότερο αλμυρά (χημειοτροπισμός).
Το ένστικτο να ψάξουν το θηλυκό την περίοδο που προηγείται απ’ την αναπαραγωγή, ονομάζεται γαυροτροπισμός, ενώ η παρόρμηση για μετακίνηση ορισμένων ειδών σε περιοχές πιο κατάλληλες για τα φυσικά τους χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες ζωής του, ονομάζεται λιμνοτροπισμός.
Φωτοτροπισμός λέγεται η παρόρμηση να ψάξουν πιο ανοιχτά ή πιο σκούρα νερά, κι αυτό το κίνητρο συχνά συγχέεται με το ένστικτο ορισμένων ειδών να ψάξουν την τροφή ή το θήραμα σε πιο θολά (χέλι) ή πιο καθαρά νερά (καβεδάνος, πέστροφα).
Κάθε είδος, έχει δικές του ανάγκες σε σχέση με την θερμοκρασία του περιβάλλοντος, και γι’ αυτό, σε ορισμένες συνθήκες, ψάχνει νερά πιο δροσερά ή πιο ζεστά, πηγαίνοντας σε ρεύματα ή κερδίζοντας το μέγιστο βάθος σε ήρεμα νερά, αποφεύγοντας ή ψάχνοντας τον αμμώδη ή χωματώδη βυθό. Αυτή η παρόρμηση λέγεται θερμοτροπισμός.
Φωτοτροπισμός είναι η αρνητική ή θετική αντίδραση στις δονήσεις του περιβάλλοντος. Αυτές οι δονήσεις μεταδίδονται στα πολύ ευαίσθητα όργανα των ψαριών (ακοή, πλευρική γραμμή) και το ψάρι δρα ή αντιδρά ανάλογα.
Αλλες παρορμήσεις σπρώχνουν το ψάρι σε μια πιο δραστήρια έρευνα της τροφής, που μερικές φορές οδηγεί σε σημαντικές μετακινήσεις, (τροφοτροπισμός) ή στο ψάξιμο για ρεύματα για να διαφύγει, λόγου χάρη, απ’ τον κίνδυνο να μείνει φυλακισμένο σε νερά που το επίπεδο τους χαμηλώνει (ρεοτροπισμός).
Τα περισσότερα είδη των ψαριών υφίστανται αυτές τις παρορμήσεις (τροπισμός) που εκδηλώνονται, για κάθε είδος, σε βαθμό και αναλογία διαφορετική σε σχέση με άλλες παρορμήσεις.
Η σχέση μεταξύ των διαφόρων τροπισμών, καθορίζει τα χαρακτηριστικά ενός είδους και η αξιολόγηση τους είναι εξαιρετικά σημαντική για ότι αφορά το ψάρεμα.

Share