1 3 - Η αναπαραγωγή των ψαριώνΤα ψάρια διακρίνονται σε ωοτόκα και ωοζωοτόκα. Όλα τα ψάρια των γλυκών ευρωπαϊκών νερών, εκτός από σπανιότατες εξαιρέσεις, αμελητέες για τα δικά μας ενδιαφέροντα, είναι ωοτόκα. Και το μεγαλύτερο μέρος των ψαριών της θάλασσας, ανήκει σ’ αυτή την κυρίαρχη ομάδα. Σε μερικά είδη το ουρογεννητικό σύστημα, σύνθετο αλλά ταυτόχρονα «πρωτόλειο» είναι ενιαίο στα αρσενικά και διαχωρισμένο στα θηλυκά. Στα περισσότερα είδη των ψαριών τα αρσενικά έχουν σπερμοδούς και τα θηλυκά ωοοδούς, ανεξάρτητες από το ουρογεννητικό σύστημα, που συγκοινωνούν απευθείας με το εξωτερικό. Σε ορισμένα είδη και μεταξύ αυτών σε ορισμένα σολομονιδή, λείπουν οι γεννητικές οδοί: τα σεξουαλικά προϊόντα πέφτοντας στην γενική κοιλότητα του σώματος, εκκρίνονται μέσω «γεννητικών πόρων» που βρίσκονται πίσω απ’ τον πρωκτό.

Είναι λιγότερο δύσκολο να διακρίνει κανείς στα ψάρια τα αρσενικά από τα θηλυκά, στη διάρκεια της περιόδου γονιμοποίησης· διάκριση που, αν και δεν είναι πάντα εύκολη, είναι εντούτοις δυνατή με την εμπειρία στην παρατήρηση των διαφορών χαρακτηριστικών των φύλων, σε κανονικές συνθήκες. Σε πολλά ψάρια, δεν διακρίνονται τα δυο φύλα, παρά μόνο στην ερωτική περίοδο. Ο διαρκής σεξουαλικός διμορφισμός χαρακτηρίζεται κύρια από διαφορές μορφής και πλάτους των πτερυγίων, απ’ το πρόσωπο ή το διαφορετικό χρώμα, ενώ ο εποχιακός σεξουαλικός διμορφισμός χαρακτηρίζεται απ’ το ότι τα αρσενικά αποκτούν μια «γαμήλια φορεσιά». Οι αρσενικοί ρουθίλοι και σχεδόν όλα τα άλλα κυπρινιδή, σκεπάζονται, ολόκληρα ή εν μέρει, από φυμάτια ή κερατώδεις κονδύλους κατά τη διάρκεια της περιόδου του έρωτα, ενώ σε μερικά σερανιδή, βλέπουμε να μεγαλώνει μια κρεατώδης απόφυση στο μέτωπο.

2 2 - Η αναπαραγωγή των ψαριώνΣε μερικά είδη σολομονιδών, τα αρσενικά παίρνουν ένα πιο λαμπερό χρώμα. Για ν’ αναφέρουμε ένα παράδειγμα, το αρσενικό της πέστροφας, κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, έχει δύο ωραιότατες κατά μήκος λωρίδες στα πλάγια, ενώ στα θηλυκά αυτές οι λωρίδες είναι πολύ λιγότερο εμφανείς ή λείπουν τελείως. Η ωρίμανση των σεξουαλικών προϊόντων αρχίζει για πολλά είδη το χειμώνα. Τα σεξουαλικά προϊόντα αυξάνουν όλο και πιο γρήγορα σε όγκο, φουσκώνοντας την κοιλιά των αναπαραγωγών με πολύ φανερό τρόπο. Σχεδόν πάντα από την αυξανόμενη πίεση που ασκείται απ’ τον όγκο των σεξουαλικών προϊόντων κι απ’ το μεγάλωμα των γεννητικών αδένων, μειώνεται ή ανακόπτεται η λειτουργία του πεπτικού σωλήνα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλά είδη ψαριών, κι ιδιαίτερα τα θηλυκά, δεν τρέφονται κατά τη διάρκεια των περιόδων ωρίμανσης των σεξουαλικών προϊόντων και συνεπώς δεν τσιμπούν το αγκίστρι. Ταυτόχρονα, εκδηλώνονται στα ψάρια ανάγκες άγνωστες τις άλλες περιόδους του χρόνου: μερικά ψάχνουν για νερά πιο πλούσια σε οξυγόνο, άλλα για πιο ζεστά νερά, ενώ μερικά είδη που ζουν στη θάλασσα μετακινούνται προς την ακτή ή ανεβαίνουν στην επιφάνεια, εξαιτίας δικών τους ιδιαιτέρων αναγκών.

Το σπέρμα των ψαριών είναι αρκετά υγρό και έχει την όψη πυκνού γάλακτος. Σ’ αυτό το υγρό, ζει ένας ακαταμέτρητος αριθμός σπερματοζώων, τα οποία όταν έλθουν σ’ επαφή με το νερό, χάνουν την ζωτικότητα τους και καταστρέφονται σε ελάχιστο χρόνο. Ένα ελάχιστο ποσοστό σπερματοζώων χρειάζεται για να γονιμοποιήσει τα εναποθετημένα αυγά του θηλυκού αλλά συχνά, ολόκληρο το αρσενικό προϊόν χάνεται τελείως. Τα θηλυκά εναποθέτουν ή εκβάλλουν αυγά με τις πιο διαφορετικές διαστάσεις, ανάλογα με το είδος. Αυτά τα αυγά συχνά είναι διαχωρισμένα μεταξύ τους, άλλες φορές συνδεδεμένα με μια ζελατινώδη ταινία κι άλλες φορές ακόμα σκεπάζονται από βλέννα και μπορούν να κολλούν στη βλάστηση ή τα αντικείμενα, κλαδιά ή βράχια, που βρίσκονται στο βυθό.
Ο αριθμός αυγών που κάθε θηλυκό μπορεί να εναποθέσει είναι αντίστροφα ανάλογος με τις διαστάσεις του.

3 3 - Η αναπαραγωγή των ψαριώνΈνα θηλυκό ρόμβου μεσαίων διαστάσεων μπορεί να εναποθέσει ένα εκατομμύριο αυγά, το θηλυκό του μπακαλιάρου τα μισά. Ανάμεσα στα ψάρια γλυκών νερών, το μέγιστο φαίνεται πως το φτάνει το θηλυκό της λουκιοπέρκας με 200.000 μονάδες, του κάρπου με 100.000, ενώ το ελάχιστο αντιστοιχεί στον σολομό και την πέστροφα: μόλις 2.000 αυγά. Το σπερματόζωο εισχωρεί στο αυγό, μέσω μιας οποής που ονομάζεται μικροπίλο  ένα μόνο σπερματόζωο απ’ όσα περιστοιχίζουν το αυγό μπορεί να εισχωρήσει.
Η γονιμοποίηση μπορεί να είναι εξωτερική ή εσωτερική. Στην πρώτη περίπτωση, τα ψάρια συγκεντρώνονται σε διάφορους αριθμούς στις περιοχές γονιμοποίησης: τα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά και τα αρσενικά εκκρίνουν το σπερματικό υγρό που έρχεται σ’ επαφή με τα αυγά επιτρέποντας έτσι στα σπερματόζωα να τα γονιμοποιήσουν. Στην εσωτερική γονιμοποίηση, τα ψάρια ζευγαρώνουν όπως τα ζώα της ξηράς και το σπερματικό υγρό εισχωρεί απευθείας στο γεννητικό σύστημα του θηλυκού. Δεν θα αναφερθούμε στα ωοζωοτόκα είδη για τα οποία το αυγό παραμένει στο μητρικό σώμα μέχρι τη στιγμή τού ανοίγματος, αλλά θα μιλήσουμε με συντομία για τα χαρακτηριστικά της επώασης στα ωοτόκα είδη, που μας ενδιαφέρουν περισσότερο.

Τα αυγά, γονιμοποιημένα μ’ αυτόν τον τρόπο, παραμένουν σε επώαση για ένα χρονικό διάστημα που ποικίλει, σε συνάρτηση με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αλλά και σε σχέση με την θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Κανονικά, για τα αυγά που επιπλέουν ή μένουν μετέωρα η περίοδος επώασης είναι μικρότερη, ενώ για τα βυθισμένα αυγά ή εκείνα που κολλάνε στην υποβρύχια χλωρίδα, η διάρκεια αυτής της περιόδου είναι αρκετά μεγαλύτερη. Τα γονιμοποιημένα αυγά έχουν συχνά ιδιαίτερες ανάγκες. Τα αυγά της πέστροφας, χρειάζονται γρήγορη αλλαγή, σταθερή θερμοκρασία, οξυγονωμένα νερά. Τα αυγά ορισμένων θαλάσσιων ειδών, που προορίζονται να επιπλέουν στην επιφάνεια, έχουν ανάγκη απ’ την οξυγόνωση που προκαλείται απ’ τον κυματισμό. Στο τέλος της εμβρυϊκής ανάπτυξης, τα περιβλήματα του αυγού που ήδη έχουν λεπτύνει εξαιτίας της ανάπτυξης του γόνου, σπάνε ή απορροφώνται.

Έτσι, ο γόνος βρίσκεται ελεύθερος στο μεγάλο στοιχείο. Σε όλα σχεδόν τα είδη, ο γόνος γεννημένος με μορφή αρκετά διαφορετική από ‘κείνη του ενήλικου ψαριού, όσο αναπτύσσεται του μοιάζει όλο και περισσότερο, μέχρι να φτάσει σε ίδια ακριβώς μορφή με τους γεννήτορες του, μέσα σε χρόνο που ποικίλει από λίγες μέρες μέχρι λίγους μήνες. Λόγου χάρη, ο γόνος της πέστροφας, που γεννιέται από ενa αυγό διαμέτρου περίπου 5mm, είναι μακρύς λιγότερο από 15 mm. Μοιάζει πολύ λίγο στην ενήλικη πέστροφα, εκτός από τη μορφή του κεφαλιού. Ο γόνος έχει ένα μόνο διπλό πτερύγιο, που ξεκινά από τη μέση της ράχης και δημιουργεί το ουραίο και το εδρικό συνάμα.

4 2 - Η αναπαραγωγή των ψαριώνΗ κοιλιά, είναι βαριά από μια μεγάλη κύστη, που λέγεται μόσχειος σάκος κι περιέχει θρεπτικές ύλες για τη μικρή ύπαρξη, ενώ συγχρόνως είναι για τη στιγμή το μοναδικό αναπνευστικό του όργανο. Λίγο – λίγο, αυτή η κύστη απορροφάται απ’ τον γόνο, που στο μεταξύ σταδιακά παίρνει τη μορφή του ενήλικου. Όταν η κύστη έχει εντελώς απορροφηθεί, ο γόνος μπορεί να τραφεί μόνος του, ψάχνοντας απευθείας την τροφή που την αποτελεί το πλαγκτόν. Οι εκτροφείς πέστροφας αρχίζουν να τρέφουν με αίμα τους γόνους στις λεκάνες επώασης, όταν ο μόσχειος σάκος κοντεύει να εξαφανιστεί, και συνεχίζουν ακόμα για αρκετές μέρες μέχρις ότου το ψαράκι, τέλειο πια στη μορφή, γίνει αρκετά γερό ώστε να μπορεί να μεταφερθεί και να μπορεί να βρει την τροφή του σε φυσικό περιβάλλον.

Η επώαση τού αυγού τής πέστροφας διαρκεί από έναν έως δυο μήνες, ανάλογα με τη θερμοκρασία του νερού, και η ανάπτυξη τού γόνου, απ’ το άνοιγμα του αυγού μέχρις ότου θα έχει φτάσει στην τέλεια μορφή, από τέσσερις έως πέντε εβδομάδες. Απ’ τα αυγά άλλων ψαριών γεννιούνται υπάρξεις που μοιάζουν ελάχιστα στους γονείς: στην περίπτωση του χελιού, οι νύμφες, με μορφή φύλλου ιτιάς, χρειάζονται δύο ή τρία χρόνια, πριν μεταμορφωθούν σε μικρά χέλια. «Αλλα θαλασσινά ψάρια δεν αναγνωρίζουν τα παιδιά τους, τα οποία σχεδόν πάντα έχουν όψη αρκετά πιο ευχάριστη απ’ αυτά.Οι γόνοι των πεπλατυσμένων ψαριών, τέλος, όταν γεννιούνται κολυμπούν σε τελείως κανονική στάση αλλά όταν φτάσουν το μήκος των 6-7 εκατοστόμετρων, όλο και περισσότερο τείνουν να «πλαγιάσουν» στη μια πλευρά, μέχρι να προσαρμοστούν έτσι για πάντα. Ταυτόχρονα, ένα μάτι μετακινείται προς την άκρη της ράχης του κεφαλιού, την ξεπερνά και φτάνει στο άλλο μάτι, πλάι στο οποίο τοποθετείται
.stefanos - Η αναπαραγωγή των ψαριών

Share