Κώστας Προμπονάς Εκπαιδευτικός

Έχω κατασκευάσει ενεργητικά την προσωπική μου βιογραφία ώστε να υποστηρίζει το πρόταγμα, την ψυχολογική μου ανάγκη για βιοφιλία-όπως έχει αποκαλέσει ο αείμνηστος νευρολόγος Όλιβερ Σακς το αίτημα για μια ζωή κοντά στη φύση, κοντά στα άγρια και οικόσιτα ζώα, εντός βιοπεριοχών. Δεν είναι η ζωή αυτή για όλους! Κυρίως είναι για άτυχα  άτομα που επουλώνουν τρομερά γεγονότα ζωής, ανθρώπους με

μετατραυματικές διαταραχές,  αυτιστικούς ή στο φάσμα αυτισμού. Τα παραπάνω άτομα διαπνέονται συχνά από ιδιαίτερη παρατηρητικότητα για τα φαινόμενα του φυσικού περιβάλλοντος και καταλήγουν να γίνουν γεωργοί, ψαράδες επαγγελματίες ή ερασιτέχνες, κηπουροί, ζωοτέχνες, γεωπόνοι, κτηνίατροι. Οι άνθρωποι αυτοί, συχνά παιδιά της πόλης, καταλήγουν να ζουν μοναχικές ζωές αν και σε ορισμένες περιπτώσεις παντρεύονται αυτόχθονες για να γευτούν με πληρότητα την ρομαντική εμπειρία της βιοπεριοχής. Αυτό θα ήταν το ιδανικότερο και αρκετοί  βλέπουμε με ειλικρινή συμπάθεια και ανυποχώρητο ενδιαφέρον αυτά τα πρωτοποριακά ζευγάρια αν κι οι περισσότεροι τα εξετάζουν με την περίσκεψη ενός γενετιστή όταν μελετά μεταλλαγμένα πειραματόζωα.

Οι βιόφιλοι, νομίζω- χωρίς να διαθέτω τεκμηριωμένες ενδείξεις αλλά μονάχα ανεκδοτολογικές μαρτυρίες και προσωπικά παραδείγματα -σπάνια προσέρχονται στην ύπαιθρο επειδή ελκύονται από υλιστικές αξίες. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα λόγω της έκθεσής , συνήθως κατά τη φοιτητική περίοδο, σε μετα-υλιστικές αξίες να βρουν τον δρόμο τους χωρίς να πουλήσουν την ψυχή τους στον Μαμωνά.  Συνήθως το προικώο αμπελάκι θα το περιποιηθούν με θειάφι, άντε το πολύ και με λίγο γαλαζόπετρα, στο μποστάνι θα ψάξουν να βρουν κοπριά από τον τσοπάνη ακόμα κι αν τους φάνε οι ψύλλοι, θα στοιχηματίζουν να μειώνουν όλο και περισσότερο κάθε χρονιά τα ζιζανιοκτόνα που ρίχνει ασύστολα μέχρι σήμερα η παλιότερη γενιά, οι βιόφιλοι ψαράδες πάλι,  θα ψαρεύουμε προσπαθώντας να περιστείλουμε τον ναζί μέσα μας. Γιατί όλοι μας έχουμε έναν ναζί εαυτό. Και όπως έλεγε ο στρατηγός του «Γέρου της Δημοκρατίας»   Γεννηματάς στον  έφεδρο πατέρα μου «όλοι έχουμε ένα καλό κι ένα κακό εαυτό κι εγώ προσπαθώ πάντα να επιβάλλω μόνο τον καλό εαυτό μου»

Τι σημαίνει άραγε να επιβάλλεις τον καλό σου εαυτό στη φύση; Tί σημαίνει να περιστέλλεις έναν ναζί εαυτό; Νομίζω ότι πέρα από τις επιβλητικές θεωρίες της περιβαλλοντικής ηθικής, πέρα από τα πολύ ενδιαφέροντα διλήμματα που θέτει το δίπολο νομοθεσία-ηθική και τα οποία είναι σήμερα στην αιχμή της διεθνούς Νομικής επιστήμηςκαι της φιλοσοφίας του Δικαίου, στην σύγχρονη Ελλάδα, μιας χώρας στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας, εμείς οι ψαράδες οφείλουμε να ακολουθούμε και να υπακούμε στους νόμους, συγκεκριμένα τον αλιευτικό κώδικα. Εμείς οι ίδιοι όμως, οι πολίτες βιόφιλοι, αλλά και οι υπόλοιποι ερασιτέχνες ψαράδες, υποβρύχιοι κυνηγοί, παράκτιοι ικέτες της ευσπλαχνίας μιας ολοένα και φτωχότερης Μεσογείου, οφείλουμε να είμαστε εναργείς παρατηρητές των εκκολαπτόμενων περιορισμών που έρχονται, απαγορεύσεις που τα επόμενα τρία χρόνια θα αναπροσδιορίσουν ριζοσπαστικά το πεδίο δικαιωμάτων μας στην αλιευτική κάρπωση. Ακόμα, οφείλουμε να είμαστε κοντά στους βουλευτές που ψηφίζουμε, κοντά σε οργανωμένες συλλογικότητες γιατί πάντα στις αντιπροσωπευτικές σύγχρονες δημοκρατίες μόνο οι επονομαζόμενοι «φορείς» θα έχουν δικαίωμα στην επερχόμενη διαβούλευση. Το κυριότερο: Αν και οι σύγχρονες Δημοκρατίες τείνουν να αποθεώνουν την τυραννία των fakenews  και να αναδεικνύουν ηγέτες που μοιράζονται τραγικά τις εθνικές παθολογίες οφείλουμε ως ερασιτέχνες ψαράδες να αναδείξουμε τις κατάλληλες ηγεσίες, ηγέτες που συλλαμβάνουν τα μηνύματα των καιρών και δεν στρουθοκαμηλίζουν, στις  δύσκολες διαβουλεύσεις που γίνονται ενόψει των εκκωφαντικών εξελίξεων. Οι ηγεσίες αυτές αν δεν διέπονται από πνεύμα αυτοκριτικής, συνεργασίας με τους επαγγελματίες και τους επιστήμονες ιχθυολόγους, αν συνεχίζουν να καλλιεργούν, αντιθέτως, εριστικές, υπεροπτικές μη-επιχειρηματολογίες θα θερίσουν αδιανόητες μέχρι σήμερα απαγορεύσεις. Ελάχιστοι-και πιθανά οι ίδιοι καταχρηστικοί αλιείς- θα καγχάσουν σε αυτό το σημείο: «Δε βαριέσαι, του Έλληνα ο τράχηλος ζυγό δεν υποφέρει..!» σκεπτόμενοι ίσως πως δύναται να εφαρμοστεί στη θάλασσα παρόμοια στρατηγική με αυτή των διοδίων που συμπυκνώθηκε στο έωλο «δεν πληρώνω-δεν πληρώνω»  Πλην όμως, όταν αρχίζουν να σφυρίζουν τα πρόστιμα αλιευτικού κώδικα  θα πληρώσουν τη νύφη βαριά αυτοί που είχαν επενδύσει στο  ότι μπορούσαν να βιάζουν ασύστολα τους θαλάσσιους πληθυσμούς, εξασφαλίζοντας ατιμωρητί μαύρο χρήμα. Η Τιμωρία  τελικά όμως θα αφορά, αλίμονο, όλους μας.

Παρακολούθησα στα μέσα Ιανουαρίου 2018 από το τηλεοπτικό κανάλι της Βουλής την συνεδρίαση της Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής, με θέμα «Διαχείριση ιχθυαποθεμάτων: Η κατάσταση σήμερα, προβλήματα και προοπτικές». Στη συνεδρίαση αυτή, ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, επιστήμονες από κρατικά ερευνητικά ιδρύματα και από μη-κυβερνητικούς φορείς, καθώς και εκπρόσωποι από φορείς παράκτιας, μέσης και ερασιτεχνικής αλιείας, ενημέρωσαν την Επιτροπή για την κατάσταση της αλιείας στις ελληνικές θάλασσες.  Και στις 25 Ιανουαρίου, λίγες μέρες μετά, τη διαβούλευση για τους οργανισμούς προστασίας των προστατευόμενων περιοχών Natura,  συμπεριλαμβανομένων των Θαλάσσιων Πάρκων. Ας μου επιτρέψετε να σας μεταφέρω μια πολύ γενική εικόνα με κάποια μικρή εστίαση στο νομό Χίου.

Από το 6% των προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών πάμε ολοταχώς σε ένα 25%, ένα στα τέσσερα χιλιόμετρα θαλάσσιας ακτογραμμής στο οποίο η αλιεία θα περιοριστεί αποφασιστικά . Είναι μπόλικο! Αυτή η πράξη μας φέρνει στην πρωτοπορία των Ευρωπαϊκών χωρών που βάζουν μεγάλες θαλάσσιες περιοχές ως ρεζέρβες για τις επερχόμενες γενεές. Το τι είδους αλιεία θα επιτραπεί θα αποφασιστεί τελικά με ΚΥΑ, υπουργικές αποφάσεις που θα εξειδικεύουν, το πολύ σε τρία χρόνια από σήμερα, τις απαγορεύσεις. Συνάδελφοι, «οι βουλόμενοι αθλήσαι στο στάδιον» που ανοίχθηκε,και ήδη μιλάμε για διασυρμό των ερασιτεχνών ψαράδων στο πρώτο ημίχρονο, προσέλθετε! Προσέλθετε όμως, ως αντιπρόσωποι φορέων, με επιστημονικά επιχειρήματα!

Θα θεωρούσα πλεονασμό για τους κατέχοντες πολιτικό αλφαβητισμό αναγνώστεςνα αναφέρω πως  αρμόδιοι και ανταγωνιστικά lobbyόσο αφορά τους 500 περίπου διορισμούς στα θαλάσσια πάρκα και βιοπεριοχές Νatura σφάχτηκαν..! Ο  Πρόεδρος της Κ.Ε.Δ.Ε και δήμαρχος Κατερίνης κατέθεσε το ανεκδιήγητο για πλείστες Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που μας έχουν στη μπούκα του ντουφεκιού, το ζήτημα της προστασίας των περιοχών να αναλάβει ηΤοπική Αυτοδιοίκηση με το γνωστό αμαρτωλό παρελθόν των αυθαιρέτων και καταπατήσεων σε αιγιαλούς, ο πρόεδρος των Δασολόγων ήθελε οι φύλακες των θαλάσσιων πάρκων να μην έχουν ανακριτικά δικαιώματα-αυτά  όφειλαν να προορίζονται για τους…δασοφύλακες, τον Κορινθιακό διεκδικούσαν δυο-τρεις περιφέρειες και δεν εννοούσαν να καταλάβουν ότι μια θαλάσσια βιοπεριοχή δεν είναι τσιφλίκι κανενός Δημάρχου..

Για το νομό Χίου έχουν κλειδώσει ως θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές Natura τα Αντίψαρα, σημαντικό μέρος της νήσου Ψαρών στα Βόρεια και μεγάλο μέρος των Οινουσσών, όλο ουσιαστικά το Νότιο μέρος.  Την ερευνητική δουλειά στο πεδίο, με χρήματα βεβαίως της Ευρωπαϊκής Ένωσης,  για το Βόρειο Αιγαίο την ανέλαβε το τμήμα επιστημών της Θάλασσας με έδρα την Μυτιλήνη και κεντρική ιδέα  ήταν ηπροστασία των λιβαδιών της θαλάσσιας ποσειδωνίας Πρόκειται, να λέμε την αλήθεια, για περιοχές οι οποίες συγκεντρώνουν τα μεγαλύτερα αποθέματα των εμβληματικών ψαριών τροπαίων στο νομό Χίου, του ροφού της συναγρίδας και του μαγιάτικου. Οι ντόπιοι ψαράδες θα λυπηθούμε αλλά εδώ που τα λέμε ο μεσογειακός ύφαλος, το ίδιο το ενδιαίτημα, αξίζει να προστατευθεί μαζί με τους κατοίκους του. Οι ίδιοι οι επαγγελματίες στη Βουλή, συγκεκριμένα το γηραιότερο μέλος τους, ο Πρόεδρος των βιντζότρατων, ανέφερε συντετριμμένος  την απέραντη, ανεπανόρθωτη, ζημιά  που κάνει, όταν το καλοκαίρι ρίχνει τα τρίκλωνα μανωμένα για αστακούς, κοπανώντας με την ματσόλα την τραγάνα και την τροκάδα,  έναν κοραλλιογενή ύφαλο που χρειάστηκε χιλιάδες χρόνια για να σχηματιστεί.

Στην Επιτροπή αλιείας πάλι, επιτροπή που διαβουλεύεται και αφουγκράζεται προτάσεις οι οποίες θα καταλήξουν στο Νομοσχέδιο  υπήρχε μια εποικοδομητική αλλά και αρκετά μελαγχολική ατμόσφαιρα. Κυρίαρχη ήταν η παρουσία των τεχνοκρατών-επιστημόνων από τους οποίους ξεχώρισα τη μετριοπαθή φωνή του Μάνου Κουτράκη, ερευνητή Α’ βαθμίδας στο θαλάσσιο Ινστιτούτο της Καβάλας με τον οποίον μοιραζόμαστε το πάθος για την ιστορία της Ελληνικής Αλιείας. Όμως, σχεδόν όλοι οι επιστήμονες αλλά και οι πολιτικοί μίλησαν για τις ευθύνες των ερασιτεχνών καθώς αρκετοί πολιτικοί αγοράζουν ψάρια από ερασιτέχνες ή τρώνε ψάρια στις ταβέρνες από ερασιτέχνες, όπως υπονόησε μια κρητικιά βουλευτής.Mια ακλόνητη σιωπηρή συναίνεση που μοιράζονται πολιτικοί και τεχνοκράτες είναι ότι οι Έλληνες επαγγελματίες ψαράδες δεν έχουν φωνή, ακόμα όμως κι αν διαθέτουν συνεκτικό πολιτικό λόγο δεν δύνανται να κοινωνήσουν  τα επίδικα ζητήματά τους λόγω ποικίλων περιορισμών, κυρίως της βαριάς χειρωνακτικής εργασίας και του λειτουργικού αναλφαβητισμού.Για αρκετούς έλληνες βουλευτές φαίνεται πως το αρχαϊκό σύστημα της πατρωνίας είναι ακόμα κατάλληλο να υποστηρίζει τα δικαιώματα των ψαράδων. Οι επαγγελματίες ψαράδες παραδόξως δεν μίλησαν καθόλου για μας ή μας θεώρησαν, όπως ο σταθερά ενδιαφέρων λόγος του  παράκτιου ψαρά  Δημήτρη Ζάννε, τελευταίο τροχό της αμάξης που υποφέρει από τις συνέπειες της υπεραλίευσης. Για αρκετούς επιστήμονες, όπως ο γνωστός για την αποκαλυπτική έρευνα στα κοινωνικά δίκτυα περί της επίπτωσης της  μοντέρνας υποβρύχιας αλιείαςκαθηγητής Α. Τσικλήρας*«η ερασιτεχνική αλιεία αυτή τη στιγμή στη χώρα μας είναι ανεξέλεγκτη και πραγματοποιείται κυρίως σε ένα μεγάλο ποσοστό για την διάθεση αλιευμάτων στην αγορά. Πολλοί επίσης, επιπροσθέτως, στρέφονται στην ερασιτεχνική αλιεία λόγω της ανεργίας και της κρίσης πωλώντας στην συνέχεια τα αλιεύματά τους και το κράτος δεν κάνει τίποτα για την προστασία του επαγγελματία ψαρά.»

Μπροστά στην παραπάνω επίθεση, ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ερασιτεχνών αλιέων δεν έκανε ουδεμία νύξη αυτοκριτικής. Επιτέθηκε στους επαγγελματίες ότι αυτοί κρύβονται πίσω από την παράνομη αλιεία και ακόμα υποστήριξε ότι σε περίτρανες περιπτώσεις καραμπινάτης παρανομίας, εντοπισμένης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποδείχθηκε ότι ο φορέας τους τύγχανε κάτοχος επαγγελματικής άδειας αλιείας. Από την άλλη εκτίμησε, μάλλον ατυχώς αν κρίνω από τα likesχρήσιμων ηλιθίων σε φωτογραφίες τεκμήρια ενοχοποίησης παρανομίας στη θάλασσα, ότι ο ίδιος ο χώρος καταδικάζει και περιθωριοποιεί τους « κακούς».

Το κοινό συμπέρασμα όλων των συμμετεχόντων πλην Λακεδαιμονίων είναι ότι η προσπάθεια για μείωση της αλιευτικής προσπάθειας απέτυχε παταγωδώς και σήμερα είμαστε χειρότερα από ποτέ. Ειδικότερα υποφέρουν, υποστήριξαν, τα μεγάλα ψάρια κοντά στη στεριά ή σε παράκτιους υφάλους, αυτά που ενδιαιτώνται 200-300 μέτρα από την ακτή. Αρκετά πελαγίσια είδη, ο τόνος, η σαρδέλα, η γαρίδα είναι σταθεροποιημένα. Αλλά, για προσέξτε! Οι τεχνοκράτες ήταν κυριολεκτικά αγανακτισμένοι με τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης στην εγκατάλειψη των προγραμμάτων στατιστικής καταγραφής, την ραχοκοκαλιά των μετρήσεων που υποθάλπει τη θεωρητική άποψη περί  υπερβολικής αλιευτικής προσπάθειας. Λείπει μια ολόκληρη δεκαετία, η τελευταία, από τις στατιστικές σειρές, ανυπολόγιστη ζημιά για την αλιευτική πολιτική του Ελληνικού κράτους που επέλεξε από κει να κόψει δαπάνες.

Οι βιόφιλοι, κυρίως όσοι αποφασισμένοι μένουν στη βαθιά Ελλάδα, μακριά από αστικά κέντρα, συχνά κατοικώντας δίπλα σε θαλάσσιες βιοπεριοχές μπορούν να γίνουν οι καλύτεροι σύμμαχοι των επιστημόνων, βοηθώντας τους σε ρεαλιστικές εκτιμήσεις των ιχθυοαποθεμάτων και τελικά στις πολιτικές που θα διανέμουν τον πολύτιμο αλιευτικό πόρο.

Αλλά επιτέλους δείχνει να μειώνεται λίγο η ένταση του παγωμένου βοριά στα τέλη του φετινού Γενάρη και προς το παρόν μπορούμε ακόμα να χαιρόμαστε το ψάρεμα. Κατέφθασαν, σας διαβεβαιώνω, τα κοπάδια των κεφάλων στους αναπαραγωγικούς θώκους της Νότιας Χίου ήδη εδώ και λίγες μέρες. Οι θιασώτες της αξεπέραστης γεύσης της ψητής μπάφας όπως λέγεται η ποικιλία του κέφαλουβελάνισσα, σπεύδουν να ενδυθούν τα άμφια του δύτη και αψηφώντας το ξεροβόρι να γευθούν τις εικόνες δοξασμένων παρελάσεων του παρελθόντος. Ευτυχώς, μια σειρά από παράγοντες έχουν όδηγήσει σε σταθεροποίηση τον πληθυσμό τους στη Χίο. Παραδοσιακά οι κέφαλοι συγκέντρωναν πάνω τους μικρή αλιευτική προσπάθεια και πρόσφατα ο φίλος μου ο Γιώργης, πλανόδιος ψαρομανάβης μου παραπονέθηκε ότι οι νέες νοικοκυρές δείχνουν να μην προτιμούν αυτά τα νόστιμα πελαγίσια ψάρια και να ψωνίζουν εισαγόμενες κροκέτες επειδή «δεν θέλουν τα χέρια τους να μυρίζουν ψαρίλα»! Από την άλλη υπάρχουμε εμείς οι ρηχίτες ψαροντουφεκάδες που εκτιμούμε δεόντως τους χειμωνιάτικους κέφαλους ακούγοντας τον σοφό Αριστοτέλη ο οποίος υποστηρίζει ότι αυτή την εποχή αξίζουν. Κυνηγάμε αλλά και παρατηρούμε με θαυμασμό την αξιοσημείωτη προσαρμογή μπροστά στην εξελικτική πίεση που ασκεί ο άνθρωπος αυτού του υπέροχου ψαριού. Και διαπιστώνουμε ότι εντός λίγων δεκαετιών, πολύ μικρού χρονικού διαστήματος  για να δικαιολογεί δαρβινικές προσαρμογές, ενεργοποιήθηκαν προϋπάρχουσες, ουδέτερες έως πρότινος αλλά τώρα ζωτικές για την επιβίωση, στρατηγικές αντίδρασης μπροστά στον οπλισμένο δύτη.

Κώστας Προμπονάς  Εκπαιδευτικός

*http://www.spearfishingforum.gr/viewtopic.php?f=13&t=53598&p=614020#p614020

Share