solomos1 - Μετανάστευση των ψαριώνΗ προσπάθεια αναφέρεται στα ψάρια σε σχέση αποκλειστικά με το ψάρεμα, θα περιοριστούμε στις βασικές πληροφορίες αυτού του ενδιαφέροντος θέματος, που έχουν σχέση με την οργάνωση της βιομηχανικής αλιείας των αποδημητικών ψαριών τον χειμώνα ή το καλοκαίρι.Μπορούμε να θεωρήσουμε αποδημητικά, όλα τα ψάρια αν δεν πάρουμε υπ» όψη μας το μέγεθος της απόστασης που διανύουν.


Για ευκολία, θα χωρίσουμε τις αποδημίες σε τρεις κατηγορίες:

α) Τοπικές αποδημίες στα γλυκά νερά, που συνίστανται στην μετακίνηση ορισμένων ειδών μέσα στα όρια μιας λίμνης
ή ενός ποταμού που πραγματοποιείται για καθορισμένους λόγους όπως η αναπαραγωγή, η αναζήτηση τροφής ή καταλληλότερης θερμοκρασίας.
β) Τοπικές αποδημίες των ψαριών της θάλασσας που γίνονται για τους ίδιους λόγους αλλά καθορίζονται κύρια από μεταβολές της θερμοκρασίας.

Στην πραγματικότητα, αυτή η κατηγορία αποδημιών περιλαμβάνει τις μετακινήσεις μεγάλων μαζών ψαριών: μπακαλιάρων, ρεγγών, γαλάζιων ψαριών και τόννων. Με βάση την εμπειρία των αποδημιών ο άνθρωπος προετοιμάζει τα σύνεργα του για την εντατική αλιεία αυτών των μεγάλων μαζών, γνωρίζοντας πια τις συνήθειες τους και τα σημεία απ’ όπου περνούν οι άξονες της μετακίνησης τους.
γ) Αποδημίες απ’ τα γλυκά νερά στην θάλασσα και αντίστροφα.
Αφορούν μερικά πολύ σημαντικό είδη τόσο για τ’ αλιευτικά ενδιαφέροντα όσο και για τα επιστημονικά.
Μεγάλες μάζες ψαριών μετακινούνται από την θάλασσα στα γλυκά νερά και αντίστροφα.
Λυτές οι αποδημίες χαρακτηρίζουν ειδικά τους σολομούς και τα χέλια, που διανύουν πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα χωρίς να ξεφύγουν απ’ την προκαθορισμένη πορεία τους ή να διακόψουν το ταξίδι τους.
Γίνεται εύκολα κατανοητό πως η μελέτη των αποδημιών και ο καθορισμός των αξόνων των μετακινήσεων αυτών των μεγάλων μαζών ψαριών, έχει εξαιρετική χρησιμότητα για τον καθορισμό όλων των απαραίτητων στοιχείων και για την καλύτερη απόδοση της αλιείας. «Οταν οι συνήθειες των ψαριών κι η εποχή του περάσματος τους είναι επακριβώς γνωστό, τότε είναι εύκολο για την οργανωμένη βιομηχανική αλιεία να έχει αποτελέσματα, που στο παρελθόν θα ήταν αδιανόητα. Γι’ αυτό. οι μεγάλες εταιρίες και συνεταιρισμοί καθώς και τα κράτη που ενδιαφέρονται για την βιομηχανική αλιεία, οργανώνουν ειδικές υπηρεσίες έρευνας και πληροφοριών και ξοδεύουν γι» αυτό τον σκοπό μεγάλα ποσά.Το πιο απλό και γνωστό σύστημα μελέτης των αποδημιών· συνίσταται στην σύλληψη ορισμένων ψαριών, καμμιά φορά εκατοντάδων και στο σημάδεμα τους που θα χρησιμέψει στην αναγνώριση τους, άμα πιαστούν αργότερα.

solomos2 - Μετανάστευση των ψαριώνΜ’ αυτόν τον τρόπο, όταν ένα «σημαδεμένο» ψάρι πιάνεται μετά από ορισμένο καιρό σε διαφορετικό μέρος, μπορούν να συλλεχθούν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με το ταξίδι που έκανε. Δηλαδή, μπορούν να καθορίσουν (όντας γνωστός ο τόπος αναχώρησης κι η εποχή όπου βρισκόταν εκεί), πόσο καιρό χρειάστηκε το ψάρι για να φτάσει στο μέρος που πιάστηκε. Πλοία, ειδικά εξοπλισμένα γι’ αυτές τις έρευνες, διασχίζουν τις υποτιθέμενες διευθύνσεις των αποδημητικών κάνοντας συνεχείς δοκιμές, συλλαμβάνοντας ψάρια, για να καθορίσουν με ακρίβεια την κατεύθυνση και την ταχύτητα της μετακίνησης. Επίσης, συλλέγουν κι άλλα σημαντικά στοιχεία, σχετικά με το αποδημητικό ταξίδι.
Μ’ άλλα λόγια, επιθυμούν να επιβεβαιώσουν τις αιτίες για τις οποίας ένα συγκεκριμένο είδος μετακινείται σε πιο βαθιά ή πιο ρηχά νερά, λιγότερο ή περισσότερο θερμά. Καταφέρνουν να μάθουν όλες εκείνες τις πληροφορίες που χρησιμεύουν για να εξηγήσουν τις αιτίες της αποδημίας, οπότε, στην συνέχεια, θα είναι εύκολο να προβλέψουν τις καλύτερες συνθήκες διεξαγωγής του ψαρέματος.

Το σύστημα σημαδέματος των ψαριών για τον καθορισμό όλων αυτών των στοιχείων είναι, όπως είπαμε, το πιο παλιό. Πρέπει όμως να θεωρηθεί ακόμα το καλύτερο μέσο έρευνας γιατί τα άλλα συστήματα που βασίζονται στην εναέρια παρατήρηση ή στις έρευνες με υπερηχητικά μηχανήματα, τα οποία εντοπίζουν την παρουσία ψαριών ακόμα και σε σημαντικά βάθη, δεν είναι το ίδιο ακριβή και είναι ευπρόσβλητα σε ατυχήματα που μπορούν να δυσκολέψουν ή να διακόψουν την έρευνα.
Μπορούν εύκολα να παρατηρηθούν περαστικά ψάρια από αεροπλάνα, αερόστατα κι επίγειους σταθμούς παρατήρησης, υπερυψωμένους από την θάλασσα, σε κατάλληλες τοποθεσίες. Όμως η εναέρια παρατήρηση δεσμεύεται από συνθήκες που μπορούν να την διακόψουν: κατάσταση της θάλασσας που δεν επιτρέπει την παρατήρηση, δυσμενείς μετεωρολογικές συνθήκες κ.ο.κ.
Εξάλλου, η εναέρια παρατήρηση είναι εφαρμόσιμη μόνο για τα ψάρια θερινής αποδημίας και γι’ αυτά που ζουν σε ήπια και ζεστό νερά. Δηλαδή, μπορούν να παρατηρηθούν οι αποδημίες των τόννων και των γαλάζιων ψαριών, σκουμπριών, σαρδελλών κι άλλων ειδών που έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την βιομηχανική αλιεία στα ήπια νερά. Αυτό το σύστημα παρατήρησης εφαρμόζεται τελευταία από τους Αμερικάνους και τους Ιάπωνες, μόνο στις νότιες περιοχές. Αυτά τα συστήματα παρατήρησης αφορούν κυρίως τις μετακινήσεις των κοπαδιών κατά μήκος των ακτών και κατά συνέπεια η αξία τους είναι σχετικό περιορισμένη.

Εκεί όπου θα ήταν πολύ πιο ενδιαφέρουσα η παρατήρηση των κινήσεων μεγάλων μαζών ψαριών, στις βόρειες θάλασσες προφανώς η εναέρια παρατήρηση δεν είναι δυνατή λόγω της συνεχούς παρουσίας ομίχλης, των δυνατών ανέμων και τελικά επειδή οι βόρειες θάλασσες είναι σχεδόν συνέχεια ταραγμένες κι έτσι δεν επιτρέπουν την παρατήρηση) της μάζας των ψαριών.
Στις μεγάλες αλιευτικές εταιρίες εξαπλώνεται όλο και περισσότερο η χρήση των υπερηχητικών μηχανημάτων, που σήμερα είναι εγκαταστημένα στο μεγαλύτερο μέρος των αλιευτικών.
Στην αρχή αυτά τα μηχανήματα ήταν εγκαταστημένα αποκλειστικά στα πλοία που παρατηρούσαν και μελετούσαν τις αποδημίες των ψαριών. Αυτά τα μηχανήματα χρησίμευαν για να εντοπίζουν το πέρασμα των ψαριών έτσι ώστε να μεταδοθούν σημαντικές πληροφορίες στα αλιευτικά.
Σήμερα, τέτοιου είδους μηχανήματα διαφορετικής ισχύος, είναι εγκαταστημένα σχεδόν σ» όλα τα πλοία ανοιχτής θάλασσας και χρησιμεύουν επίσης στον εντοπισμό τον κοπαδιών, έτσι ώστε το αλιευτικό να ρίξει τα δίχτυα στο κατάλληλο βάθος.Πρέπει να πάρουμε υπ’ όψη μας πως οι αποδημίες των ψαριών – με εξαίρεση αυτές που αφορούν τις παράκτιες περιοχές και καθορίζονται απ’ την απλή αναζήτηση καταλληλότερης θερμοκρασίας και τροφής, που σχεδόν πάντα σχετίζονται μεταξύ τους – αφορούν συχνά πολύ εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές, που δύσκολα ερευνώνται από πλοία ή ελέγχονται με εναέρια παρατήρηση.

solomos4 - Μετανάστευση των ψαριώνΠράγματι τα κοπάδια τον αποδημητικών ψαριών διανύουν πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα και τα ελαφρά σκάφη δύσκολα μπορούν να ακολουθήσουν την πορεία τους,  το σύστημα του σημαδέματος παραμένει το πιο συμφέρον από οικονομική άποψη και προσφέρει τα ίδια πλεονεκτήματα των σύγχρονων μέσων.Το σύστημα του σημαδέματος είναι όμως αποτελεσματικό μόνον όταν εφαρμόζεται σε ευρεία κλίμακα γιατί στην απεραντοσύνη της θάλασσας ακόμη και μια μεγάλη ποσότητα σημαδεμένων ψαριών διαλύεται. Κατά συνέπεια δεν μπορούμε να υπολογίσουμε στην πιθανότητα να πιαστεί μεγάλο ποσοστό σημαδεμένων ψαριών, οπότε για να υπάρξουν βάσιμα αποτελέσματα είναι απαραίτητο να σημαδευτεί ένας μεγάλος αριθμός ψαριών. Έτσι υπάρχει ένα επαρκές ποσοστό σύλληψης σημαδεμένων ψαριών ώστε να μας δίνει με αρκετή βεβαιότητα τα στοιχεία που απαιτούνται για την μελέτη του φαινόμενου της αποδημίας.Σύμφωνα με όσα είπαμε προηγούμενα για τα αποδημητικά ψάρια κρίνουμε απαραίτητο να συνοψίσουμε σύντομα .
Ολα τα ψάρια της θάλασσας, απ’ αυτά που εξετάστηκαν, κι ειδικά η ρέγγα. η σαρδέλλα, ο μπακαλιάρος καν ο τόννος μετακινούνται από περιβαλλοντολογικές αιτίες, ενώ άλλα ψάρια του γλυκού νερού κατεβαίνουν στην θάλασσα για να αναπαραχθούν κι άλλα ακόμα απ’ την θάλασσα ανεβαίνουν τα ρεύματα των ποταμών για να γεννήσουν τ’ αυγά τους.

Σίγουρα, ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους μετακινούνται τα ψάρια είναι η αναγκαιότητα ενός κατάλληλου περιβάλλοντος για την αναπαραγωγή. Οι αποδημίες, μέχρι την άφιξη του ψαριού στους τόπους αναπαραγωγής, χαρακτηρίζονται από μια ειδική συμπεριφορά του ψαριού, το οποίο τρέφεται όλο και λιγότερο ή δεν τρέφεται καθόλου, αντίθετα με ότι συμβαίνει στις άλλες περιόδους της ζωής του.Εξάλλου οι αποδημίες που σκοπό έχουν την αναπαραγωγή χαρακτηρίζονται από την συγκέντρωση μεγάλων μαζών σε σχετικά περιορισμένο χώρο, ενώ οι αποδημίες με σκοπό την διατροφή χαρακτηρίζονται απ’ το αντίθετο φαινόμενο. Εξάλλου αυτή την διαφορά μπορεί εύκολα να την καταλάβει κανείς. Το ψάρι μετά την κόπωση της αναπαραγωγής (με γνωστή εξαίρεση τον σολομό) είναι αναγκασμένο να τρέφεται συνεχώς για να αναπληρώσει την ενέργεια που έχασε την περίοδο της κύησης.
Το φαινόμενο της συγκέντρωσης των ψαριών για τη ν αναπαραγωγή είναι ορατό και χαρακτηριστικό ορισμένων θαλάσσιων ειδών, όπως ο τόννος κι ο μπακαλιάρος.
Αυτό δεν σημαίνει πως τα ψάρια που ανεβαίνουν τα ποτάμια, όπως οι σολομοί, διασκορπίζονται, όπως υποστηρίζουν μερικοί μελετητές γενικεύοντας ορισμένα παραδείγματα που αφορούν τα ποταμίσια ψάρια.Πράγματι, οι αλόλες ταξιδεύουν σε μεγάλους σχηματισμούς που δεν διασκορπίζονται καθόλου μετά την περίοδο της αναπαραγωγής αλλά συγκεντρώνονται παίρνοντας μέρος σε φαινόμενα συλλογικής αναπαραγωγής, όπως γνωρίζουν καλά οι Γάλλοι και οι Ιταλοί ποταμίσιοι ψαράδες.

Αναμφισβήτητα, οι αποδημίες καθορίζονται από περιβαλλοντολογικές συνθήκες. Έτσι ορισμένα θαλάσσια ψάρια μετακινούνται ανάλογα με τις μεταβολές των θερμικών συνθηκών των νερών όπου ζουν. «Αλλα έχουν ανάγκη από φως. ενώ αντίθετα άλλα το αποφεύγουν. Δεν μπορούμε όμως ν’ αποκλείσουμε πως η παρουσία ορισμένων χημικών ουσιών που διαλύονται στο νερό ωθεί ορισμένα ψάρια που βρίσκονται σε ειδική φυσική κατάσταση να απομακρυνθούν ή να μπουν στα νερά που είναι χημικά κατάλληλα για τις ειδικές ανάγκες τους.Οι εξωτερικές συνθήκες είναι αναμφίβολα καθοριστικές για το ψάρι κι είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πως οι περίοδοι της αναπαραγωγής ή της εντατικής διατροφής είναι σύμφυτες με ευνοϊκές εξωτερικές συνθήκες.

Η ευαισθησία του ψαριού στις εξωτερικές συνθήκες είναι εξάλλου γνωστή στους ψαράδες, οι οποίοι μπορούν να παρακολουθήσουν άνετα την διαφορετική συμπεριφορά του ψαριού όταν συντρέχουν ειδικές συνθήκες θερμοκρασίας και φωτισμού.Πράγματι είναι γνωστό στους ψαράδες πως τα ψάρια τρώνε και τσιμπούν τα δολώματα πιο συχνά, όταν βρίσκονται σε σχετικά ψηλή θερμοκρασία. Σχεδόν όλα τα είδη των γλυκών νερών πιάνονται πιο εύκολα σε νερά πιο ζεστά απ’ το κανονικό. Τέλος είναι γνωστό πως συγκεκριμένες συνθήκες φωτισμού ωθούν ορισμένα είδη. όπως η πέστροφα, να τσιμπήσουν σε δολώματα που άλλες ώρες της μέρας, σε διαφορετικές συνθήκες φωτισμού θα τα είχαν αγνοήσει εντελώς.

Εφόσον τα ψάρια είναι τόσο ευαίσθητα στις συνθήκες που δημιουργούνται από διαφορετική θερμοκρασία ή φωτισμό.  είναι κατανοητό, σύμφωνα με τις μοντέρνες θεωρίες, πως μπορούν να μετακινηθούν και να αποδημήσουν, να αναπαραχθούν     και να τραφούν εντατικά σε ειδικές περιβαλλοντολογικές συνθήκες. Κατά συνέπεια μπορούμε να πούμε πως το ψάρι δέχεται ορισμένες ωθήσεις για να δράσει ανάλογα μ’ αυτές.Επειδή ορισμένοι μπορούν να αμφισβητήσουν πως η αναπαραγωγή κι η εντατική διατροφή του ψαριού συμβαίνουν συνήθως την ίδια περίοδο, μπορεί να προστεθεί πως- προφανώς  οι συνθήκες του εξωτερικού και υποβρύχιου περιβάλλοντος, που  ευνοούν αυτές τις λειτουργίες, συμβαίνουν συνήθως την ίδια
περίοδο ή εποχή.  Εξάλλου, δεν είναι σωστό να υποστηριχθεί πως τα χαράκτηριστικά φαινόμενα της ζωής του ψαριού συμβαίνουν κάθε φορά την ίδια εποχή, αφού είναι γνωστό πως η αναπαραγωγή, η διατροφή και η μετακίνηση των ψαριών πραγματοποιούνται σε περίοδες συχνά αρκετό εκτεταμένες ανάλογα με την πρωίμότητα ή την καθυστέρηση των ευνοϊκών συνθηκών για κάθε μια από αυτές.

Μ’ άλλα λόγια, ενώ η αναπαραγωγή ενός είδους γίνεται τον ένα χρόνο μια συγκεκριμένη περίοδο, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε (και πράγματι συμβαίνει αρκετά συχνά) πως τον επόμενο χρόνο θα γίνει σε μιαν άλλη περίοδο.Αυτοί που έχουν ενυδρεία με τροπικά ψάρια, που μπορούν να αναπαραχθούν όντας αιχμάλωτα, ξέρουν καλά πως μπορούν να καθορίσουν την αναπαραγωγή αυτών των ψαριών μεταβάλλοντας απλώς τις συνθήκες του περιβάλλοντος, αυξάνοντας την θερμοκρασία, αυξάνοντας ή ελαττώνοντας το φως, ρίχνοντας στο νερό ορισμένες χημικές ουσίες κ.λπ.Είναι αλήθεια πως αυτά τα ψάρια δεν ζουν σε φυσικό περίβάλλον κι έχουν τροποποιηθεί οι συνθήκες διαβίωσης τους, όμως απ’ την άλλη εφόσον δημιουργηθούν οι ιδανικές συνθήκες στις οποίες τα αιχμάλωτα ψάρια κάνουν σημαντικές πράξεις, όπως η αναπαραγωγή, είναι σίγουρο πως μπορούν να παραχθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα, με τον ίδιο ικανοποιητικό τρόπο.

Share