Το να πούμε ότι το ψάρεμα προηγήθηκε του κυνηγιού ή αντίστροφα την προϊστορική εποχή, έχει λίγη σημασία. Εξ άλλου λείπει κάθε σχετική πληροφορία ή ντοκουμέντο. Τα πρώτα ντοκουμέντα γύρω απ’ αυτές τις δυο δραστηριότητες δείχνουν, ότι υπήρχαν παράλληλα. Ας προσπαθήσουμε όμως να ερευνήσουμε κατά κάποιο τρόπο, έστω κι από περιέργεια, ποια δραστηριότητα απ’ τις δυο άρχισε πιθανά πρώτη ο άνθρωπος.

1 5 - Οι πρώτοι μέθοδοι ψαρέματοςΣτις πρώτες έρευνες δεν μπορούμε να προχωρήσουμε αλλιώς παρά βγάζοντας συμπεράσματα. Όταν όμως γνωρίζουμε πως η πρώτη δραστηριότητα του ανθρώπου ήταν το μάζεμα φαγώσιμων ειδών, σίγουρα το ψάρεμα προηγήθηκε του κυνηγιού, αν θεωρήσουμε ψάρεμα το μάζεμα προϊόντων και υδρόβιων οργανισμών που μπορούσαν εύκολα να πιαστούν με τα χέρια. «Έτσι τα χέρια πρέπει να θεωρηθούν το πρώτο αλιευτικό εργαλείο. Μ’ αυτά ο άνθρωπος σκύβοντας απ’ τις όχθες κι απ’ τους βράχους, μάζεψε , θαλασσινά και καμιά φορά και ψάρια που είχαν παγιδευτεί σε νερόλακκους.
Το πώς ο άνθρωπος έφτασε στο στάδιο να θεωρήσει φαγώσιμα τα υδρόβια ζώα δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί: σε στιγμές δυσκολίας και πείνας, όταν έλειπαν απ’ την γη φυτικά προϊόντα με τα οποία σίγουρα τρεφόταν τον πρώτο καιρό, ο άνθρωπος αποφάσισε να δοκιμάσει την πιθανότητα να τραφεί με τα «πράγματα» που έβλεπε να κινούνται στα νερά, στο βάθος των καθαρών νερών των ρυακιών και κοντά στους βράχους της θάλασσας.
Είναι πιθανό, ο άνθρωπος της παλαιολιθικής εποχής, να τράφηκε πρώτα με ψάρια και μετά με κρέας, που όταν αποδείχθηκε φαγώσιμο, καθόρισε τον σκοπό και το ενδιαφέρον του κυνηγιού.
Ο άνθρωπος υπήρξε στην αρχή φυτοφάγος, μετά σε μια δεύτερη φάση τράφηκε με ψάρια και μόνο σε μια τρίτη φάση ενδιαφέρθηκε για το κρέας, που επρόκειτο ν’ αποτελέσει την βασική τροφή της πρωτόγονης ανθρωπότητας.

Οι αχιβάδες και τα κοχύλια ήταν η πρώτη συγκομιδή των πρώτων ψαράδων. Τα αποθέματα διαφόρων ειδών κοχυλιών που βρέθηκαν σε πολλά μέρη της Ευρώπης και της βόρειας Αμερικής και στην Ευρώπη, μαρτυρούν τόσο την αφθονία αυτών των προϊόντων όσο και το ενδιαφέρον του ανθρώπου γι’ αυτά. Τα πεντακάθαρα νερά επιτρέπανε την ανάπτυξη μιας τεράστιας ποσότητας αχιβάδων και οστρακόδερμων και σε σημεία προσιτά στον άνθρωπο.

Στη συνέχεια, όταν οι ανθρώπινες φυλές αφοσιώθηκαν στο κυνήγι, τα πιο αδύναμα άτομα αυτών των σχηματισμών συνέχισαν την πρωτόγονη δραστηριότητα του μαζέματος οστρακόδερμων, που εκτός του ότι πρόσφεραν τροφή, έδιναν την δυνατότητα να κατασκευάσουν εργαλεία κι ελαφρά όπλα με κόκαλα και αγκάθια που είχαν τα θαλάσσια όντα.

Αυτό συνέβη σίγουρα την πρώτη παλαιολιθική εποχή, όπου κατά πάσα πιθανότητα, συνεχίστηκαν οι εμπειρίες που ωρίμασαν στα ανθρωποειδή προηγούμενων εποχών.
Πράγματι, ενώ αμφιβάλουμε αν τα ανθρωποειδή πριν την παλαιολιθική εποχή είχαν οποιαδήποτε κυνηγετική δραστηριότητα, λιγότερες αμφιβολίες έχουμε για την πιθανότητα να μάζευαν κοχύλια, σαν πρωτόγονη αλιευτική δραστηριότητα.

Παρατηρώντας ότι μέσα στο νερό ζούσαν πραγματικά ζώα  δοκίμασε να τα πιάσει. Πράγμα, αρκετά πιο δύσκολο και πιθανά επικίνδυνο, που ο άνθρωπος της παλαιολιθικής εποχής δεν απέφυγε, όπως δεν απέφυγε την επικίνδυνη σύγκρουση με τα θηρία της γης. Πάντως, το πιάσιμο γρήγορων ψαριών και καμιά φορά μεγάλων και δυνατών απαίτησε την συνδρομή περισσότερων ατόμων για να σπρωχτεί το υδρόβιο ζώο, σε μέρη όπου του ήταν αδύνατο να ξεφύγει, επειδή τα νερά ήταν ρηχά και ο χώρος στενός, έτσι ώστε να γίνει δυνατό στον ψαρά να το αποχτήσει, πιάνοντας το απλά με τα χέρια. Η ίδια οργάνωση λοιπόν που προμήθευσε την φυλή με κρέας ζώων του δάσους κινητοποιήθηκε για να προμηθεύσει άφθονα θαλασσινά ή ποταμίσια αγαθά που δεν μπορούσαν να μαζευτούν απ’ τους νέους και τους αδύναμους.

2 4 - Οι πρώτοι μέθοδοι ψαρέματοςΑκόμη εκείνη την εποχή τα χέρια ήταν το μοναδικό εργαλείο που βοήθησε τον άνθρωπο να τραφεί μη έχοντας απαραίτητα μια ειδική τεχνική για την σύλληψη του υδρόβιου θηράματος. Επρόκειτο πάντα για ζωντανά περιορισμένης δύναμης για να σκοτωθεί ένα ψάρι αρκεί να το πετάξεις με δύναμη στο έδαφος ή ακόμα πιο απλά να τ’ αφήσεις για μερικά λεπτά έξω απ’ το νερό. Όμως, όταν το ενδιαφέρον του άνθρωπου στράφηκε στα μεγάλα ψάρια τής θάλασσας και των ποταμών, έγινε φανερή πια η αδυναμία του να νικήσει την δυνατή αντίσταση αυτών των ψαριών, μονάχα με τα πρωτόγονα και φυσικά μέσα. Ακόμα κι όταν οι κυνηγοί κατάφερναν να σπρώξουν το πρώτο μεγάλο ψάρι σε κατάλληλο για το πιάσιμο του μέρος, αυτή η τελική φάση του πιασίματος αποδεικνύονταν κουραστική κι ίσως ο άνθρωπος θεώρησε το θήραμα δυσανάλογο σε σχέση με τους κόπους που κατέβαλε για να το πιάσει.

Έτσι, ο άνθρωπος της παλαιολιθικής εποχής χρησιμοποίησε ενάντια στα μεγάλα ψάρια τα ίδια όπλα που χρησιμοποιούσε ενάντια στα ζώα της γης, κι ίσως, ενάντια στους συνανθρώπους του. Έχει σχεδόν επιβεβαιωθεί η θεωρία, σύμφωνα με την οποία το πρώτο όπλο του ανθρώπου κατά πάσα πιθανότητα υπήρξε το μπαστούνι με μυτερές άκρες έτσι ώστε να μπορέσει να πληγώσει σοβαρά το ζώο που χτυπούσε. Αυτό το όπλο είναι προγενέστερο των γάντζων και των ακοντίων. Μπορούσε να κατασκευαστεί εύκολα, ενώ η επεξεργασία της πέτρας η του κόκαλου απαιτούσε δεξιοτεχνία και πολύ κόπο. Ο πρωτόγονος άνθρωπος χτυπούσε λοιπόν ζώα και ψάρια μ’ αυτό το δόρυ. Η κυνηγετική και αλιευτική δραστηριότητα υπήρξαν παράλληλες ασχολίες του ανθρώπου, που σύμφωνα με τις ανάγκες του, άλλοτε ψάρευε κι άλλοτε κυνηγούσε.
Πρέπει να υποθέσουμε, ότι το ψάρεμα των μεγάλων ψαριών γινόταν με την συνδρομή ατόμων και ότι το πρωτόγονο όπλο χρησίμευε για ν’ αποτελειώσει το μεγάλο ψάρι που, σπρωγμένο σε χαμηλά νερά, δεν μπορούσε ούτε να αμυνθεί ούτε να φύγει.
Η χρησιμοποίηση μυτερών πετρών κι αργότερα μυτερών κοκάλων, διευκόλυνε πολύ αυτού του είδους το ψάρεμα αλλά σήμαινε κι όλας την δυνατότητα να πιάνονται μεγάλα ψάρια με την βοήθεια λιγότερων ατόμων. Μ’ άλλα λόγια, ακόμα κι μικρές φυλές ή κι ολιγομελείς οικογένειες μπορούσαν να συντηρηθούν με το ψάρεμα, αφού οι άνθρωποι είχαν στην διάθεση τους ακόντια, γάντζους, μυτερά κόκαλα και πέτρινα δουλεμένα ρόπαλα.

Πρέπει να υποθέσουμε ότι το μαζικό ψάρεμα, με το φράξιμο των ποταμών, το μάζεμα μεγάλου αριθμού ψαριών στα ρηχά νερά και τέλος η υιοθέτηση των διχτύων υπήρξαν δραστηριότητες . πολυάριθμων, οργανωμένων φυλών. Αυτοί οι οργανισμοί, αν μπορούσαν, λόγω του μεγάλου αριθμού ψαράδων, ν’ αποχτήσουν άφθονα θαλασσινά αγαθά, απ’ την άλλη μεριά είχαν ανάγκη από μεγάλες ποσότητες τροφής.

3 1 - Οι πρώτοι μέθοδοι ψαρέματοςΈτσι το ψάρεμα έπρεπε να διεξάγεται τόσο αδιάκοπα όσο τουλάχιστον το κυνήγι. Αυτό, όπως άλλωστε το κυνήγι, καθόρισε την μετατόπιση σε μέρη που δεν είχαν ακόμα εκμεταλλευτεί, αν κι όσο αφορά το ψάρεμα αυτή η αναγκαιότητα υπήρξε μικρότερη, δοσμένης της αφθονίας των νερών.
Οι μικρές ομάδες, οι οικογένειες συνέχισαν ν’ απολαμβάνουν τα θαλασσινά αγαθά με μεγαλύτερη αφθονία. Ένας άνθρωπος ή μια μικρή ομάδα ψαράδων με την χρησιμοποίηση όπλων ή γάντζων μπορούσαν να εξασφαλίσουν αρκετά μεγάλα ψάρια. Τα όπλα κι οι γάντζοι που βρέθηκαν σε σπηλιές αποκαλύπτουν ότι αυτά τα όπλα απ’ την παλαιολιθική εποχή διέθεταν σκοινί έτσι ώστε να μπορούν να συγκρατήσουν το χτυπημένο ψάρι. Αυτά τα σκοινιά που αποτελούνταν από φυτικές ίνες έδιναν την δυνατότητα στον άνθρωπο να πιάνει το ψάρι, χωρίς να αναγκάζεται να το οδηγήσει σε ρηχά νερά.

Είναι σίγουρο ότι απ’ αυτή την εποχή ο άνθρωπος χρησιμοποίησε το τόξο για να πιάσει μικρά και μεσαία ψάρια. Το χτυπημένο απ’ το βέλος ψάρι ψόφαγε σ’ ελάχιστο χρόνο κι ο άνθρωπος μπορούσε να το μαζέψει κολυμπώντας. Αυτό το σύστημα ακολουθούσαν μέχρι πρόσφατα κι οι πρωτόγονοι άνθρωποι τής Αυστραλίας, που είχαν την φήμη, όπως αποδεικνύεται από πολυάριθμες μαρτυρίες, αλάθευτων σκοπευτών. Έτσι έπρεπε να είναι κι ο ψαράς – τοξότης της παλαιολιθικής εποχής.
Στεκόταν όρθιος πάνω στο βράχο με το τόξο τεντωμένο και το βέλος έτοιμο, το μάτι άγριο και προσεκτικό και περίμενε το πλησίασμα του ψαριού, που την επομένη στιγμή, διαπερασμένο απ’ το βέλος, χτυπιόταν αδυνατώντας πλέον να ξεφύγει. Τότε ο άνθρωπος έπεφτε με θάρρος στ’ αφρισμένα νερά απ’ τα χτυπήματα του ψαριού.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι βόρειοι λαοί, που προτιμούσαν ψάρια με μεγάλο όγκο και δύναμη, προτιμούσαν πάντα τον γάντζο απ’ τα λεπτά βέλη, ενώ οι λαοί των μεσογειακών παραλίων, οι κάτοικοι των ακτών της Μεσογείου και της Αφρικής, οι άγριοι κάτοικοι των ακτών των θερμών θαλασσών υιοθέτησαν νωρίτερα την χρήση του τόξου και το χρησιμοποίησαν για περισσότερο καιρό.
Εκτός απ’ τα σκοινιά που συγκρατούσαν τους γάντζους, αυτά τα όπλα χρησιμοποιήθηκαν αναμφίβολα, ταυτόχρονα για το κυνήγι και για το ψάρεμα, ίσως με διαφορετική κατασκευή. Λίγο πιο ελαφριά τα όπλα των ψαράδων στην Βόρεια Ευρώπη και την Αμερική όπου υπήρξε πρωταρχική η αλιευτική δραστηριότητα και βαριοί και ισχυροί γάντζοι ενάντια στα θηρία της στεριάς και της θάλασσας.

Πηγή παγκόσμια εγκυκλοπαίδεια ψαρέματος 

 

Share